Papieren schenking onder druk: blijft dit instrument toekomstbestendig?

Bij een papieren schenking (ook wel schenking schuldig erkend uit vrijgevigheid genoemd) schenk je een bedrag aan je kinderen of andere erfgenamen, zonder dat je dit bedrag daadwerkelijk overmaakt.

In plaats daarvan:

• Leg je de schenking vast in een notariële akte
• Blijf je het bedrag schuldig aan de begiftigde
• Betaal je jaarlijks een rente van 6%

Bij jouw overlijden wordt de openstaande schuld in mindering gebracht op jouw nalatenschap, waardoor minder erfbelasting verschuldigd is. De jaarlijkse rentebetaling is daarbij cruciaal: zonder daadwerkelijke betaling wordt de schuld bij overlijden fiscaal vaak niet erkend. 

De populariteit is eenvoudig te verklaren:

• Liquiditeitsvoordeel: je hoeft geen vermogen over te dragen tijdens je leven (let op: je betaalt wel jaarlijks daadwerkelijk rente)
• Belastingbesparing in de erfbelasting: de schuld en de jaarlijkse rentebetalingen verlagen de grondslag van jouw nalatenschap
• Flexibiliteit: je behoudt de regie over je vermogen

Voor veel families vormt dit een belangrijk onderdeel van de vermogensoverdracht. Ze kiezen er bijvoorbeeld voor om jaarlijks € 150.000 op papier aan hun kinderen te schenken. De schenkbelasting bedraagt dan 10%. Bij overlijden is dan over € 150.000 minder erfbelasting verschuldigd, wat een voordeel oplevert van 20%.  

Per saldo levert deze constructie een belastingvoordeel op van € 15.000 per jaar. Daarbij komt nog dat door de rentebetaling ook nog vermogen zonder schenk- of erfbelasting overgaat naar de kinderen. In dit voorbeeld € 9.000 per jaar. 

In de Voorjaarsnota 2026 zijn papieren schenkingen aangemerkt als ‘opmerkelijke belastingconstructies’. Dit betekent dat het kabinet deze structuren kritisch beoordeelt en onderzoekt of aanpassing van de wetgeving nodig is.

De kern van de kritiek is dat door deze constructie minder erfbelasting verschuldigd is, zonder dat het vermogen de schenker daadwerkelijk verlaat. De geraamde kosten voor de schatkist bedragen € 275 miljoen in 2026. Concrete wetswijzigingen zijn nog niet aangekondigd, maar de volgende maatregelen worden onderzocht:

• Aanpassing van het verplichte rentepercentage
• Beperking van het fiscale voordeel bij overlijden
• Aanvullende voorwaarden om misbruik tegen te gaan

De boodschap is duidelijk: het fiscale voordeel van de papieren schenking staat onder druk. 

Naast de erfbelasting speelt de inkomstenbelasting een belangrijke rol bij papieren schenkingen. Dit wordt in de praktijk nog wel eens onderschat.

Voor jou als schenker

• De schuld uit de papieren schenking verlaagt jouw box 3-vermogen
• Hierdoor betaal je minder belasting in box 3

Voor de begiftigde (bijvoorbeeld je kind)

• De vordering wordt juist opgeteld bij het box 3-vermogen
• Dit kan leiden tot belastingheffing in box 3

Kortom: een papieren schenking is fiscaal maatwerk, geen standaardoplossing. 

Voor bestaande papieren schenkingen blijft het van groot belang dat je aan alle voorwaarden voldoet:

• Notariële akte: de schenking moet correct zijn vastgelegd
• Jaarlijkse rentebetaling: je moet de rente daadwerkelijk jaarlijks betalen. Doe je dit niet, dan kan de schuld fiscaal niet worden erkend voor de erfbelasting
• Samenhang IB en erfbelasting: kijk niet alleen naar het erfbelastingvoordeel, maar naar het totale fiscale plaatje inclusief box 3 

Gezien de extra aandacht die er nu is, rijst de vraag of het verstandig is om nog op korte termijn papieren schenkingen te doen. Naar voren halen kan aantrekkelijk zijn omdat:

• De huidige regels nog gelden
• Je mogelijk toekomstige versoberingen voor bent

Daar staat tegenover dat toekomstige wetgeving (zowel erfbelasting als box 3) het voordeel kan verkleinen en mogelijk zelfs teniet kan doen. 

De papieren schenking is op dit moment nog steeds een effectief instrument binnen estate planning, maar de toekomstbestendigheid staat onder druk. Daarbij is het cruciaal om verder te kijken dan alleen erfbelasting en ook de inkomstenbelasting mee te wegen.

Dit is hét moment om bestaande en geplande schenkingsstructuren integraal te evalueren en toekomstgericht bij te sturen.