Feestdagen en verplichte vrije dagen: dit moet je weten als werkgever

Nee, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hebben werknemers geen wettelijk recht op een vrije dag met doorbetaling van loon. Feestdagen staan niet in de wet als verplichte vrije dagen. Dat betekent dat een werknemer in principe geen recht heeft op een doorbetaalde vrije dag op de officiële feestdagen.  

Of werknemers vrij zijn op een feestdag hangt af van wat er in de cao, een arbeidsvoorwaardenreglement of de arbeidsovereenkomst staat. Zijn er geen afspraken? Dan ben je als werkgever niet verplicht de werknemer vrij te geven.  

Het uitgangspunt is dat de werknemer op die dagen zijn gebruikelijke werkzaamheden verricht. Wil een werknemer op een feestdag toch vrij zijn? Dan kan hij of zij verlof opnemen. 

De officiële feestdagen aan het einde van 2026 en in 2027 zijn:

Als werkgever mag je andere dagen dan officiële feestdagen aanwijzen als verplichte vrije dagen, maar alleen als dit vooraf is overeengekomen in de cao, het arbeidsvoorwaardenreglement of in de arbeidsovereenkomst.  

Denk bijvoorbeeld aan de vrijdag na Hemelvaartsdag of de dagen tussen Kerst en Nieuwjaarsdag. Als de dagen vooraf in de cao, arbeidsvoorwaarden of arbeidsovereenkomst zijn vastgelegd als verplichte vrije dagen, is de werknemer verplicht vrij op deze dagen. Zonder zo’n afspraak kan je als werkgever niet eenzijdig bepalen dat werknemers vrij moeten nemen. 

Een verplichte vrije dag mag, in tegenstelling tot een door de werkgever bepaalde vrije dag op een feestdag, wél van het verlofsaldo van een werknemer worden afgeboekt. Er is geen wettelijk maximum aan het aantal verplichte vrije dagen dat je als werkgever mag aanwijzen.

Of werknemers vrij zijn op een feestdag en recht hebben op doorbetaling van loon, wordt vaak geregeld in de cao, het arbeidsvoorwaardenreglement of in de arbeidsovereenkomst. Hierin kan bijvoorbeeld zijn vastgelegd op welke feestdagen werknemers vrij zijn, of loon wordt doorbetaald en of een toeslag geldt voor werken op een feestdag.  

In de meeste cao’s is vastgelegd dat werknemers vrij zijn op feestdagen. Voor specifiek Bevrijdingsdag is in de meeste cao’s vastgelegd dat 5 mei alleen geldt als een betaalde vrije dag in lustrumjaren (eens in de 5 jaar). Controleer daarom altijd eerst welke afspraken binnen voor jouw organisatie van toepassing zijn. 

Dit hangt af van de gemaakte afspraken en of de feestdag valt op een dag waarop de werknemer normaal gesproken werkt. Als de feestdag volgens de cao, een arbeidsvoorwaardenreglement of arbeidsovereenkomst een vrije dag is en valt op de normale werkdag van de werknemer, dan dient de werknemer het loon doorbetaald te krijgen.  

In sommige sectoren, zoals de horeca of in de zorg, is werken op feestdagen noodzakelijk. Maar betekent dat automatisch dat een werknemer recht heeft op een toeslag? De wet regelt niets over toeslagen voor werken op feestdagen. Of een werknemer een toeslag ontvangt, hangt ook hier dan af van de afspraken in de cao, arbeidsovereenkomst of het arbeidsvoorwaardenreglement.

Zo is in de horeca-cao bijvoorbeeld bepaald dat er een tijd-voor-tijdregeling geldt. Als het niet lukt om die tijd binnen drie maanden op te nemen, dan ontvangt de werknemer een toeslag van 50% over het bruto uurloon voor de gewerkte uren op die dag.

Valt een vaste vrije dag van een parttimer op een feestdag?, dDan heeft deze werknemer een vrije dag minder dan een fulltime werknemer. Er is geen wettelijke regel waarin staat dat werkgevers verplicht zijn om in dat geval een extra vrije dag te geven.  

Het College voor de Rechten van de Mens (CRM) heeft meerdere keren geoordeeld dat het niet compenseren van parttime werknemers in dergelijke gevallen kan leiden tot verboden onderscheid op grond van arbeidsduur. Dit is niet toegestaan volgens het CRM.  

Een oordeel van het CRM is echter niet juridisch bindend. Een werknemer kan er geen rechten aan ontlenen, maar het is meer een zwaarwegend advies voor werkgevers.  

Naast wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen zijn er ook verlofsoorten op grond van de Wet arbeid en zorg (WAZO), zoals zwangerschapsverlof en betaald of onbetaald ouderschapsverlof.  

Als een feestdag samenvalt met een periode van WAZO-verlof, bestaat er in beginsel geen recht op compensatie. Tenzij hierover andere afspraken zijn gemaakt, bijvoorbeeld in de cao of het arbeidsvoorwaardenreglement. In dat geval ontstaat er een arbeidsvoorwaarde. Daarbij geldt wel: het recht op compensatie mag geen verboden onderscheid opleveren.  

Bovendien moet je als werkgever rekening houden met gelijke behandeling. In sommige gevallen ontstaat daardoor een verplichting tot compensatie. Dit kan van invloed zijn op organisaties die extra verlofdagen of vrijetijdaanspraken toekennen.

In Nederland is een groot deel van de officiële feestdagen christelijk van oorsprong. Werkgevers hebben ook te maken met werknemers uit andere landen die andere religieuze feestdagen vieren, zoals het Suikerfeest of Jom Kipoer. Hoe ga je daar als werkgever mee om?  

Iedere werknemer heeft recht op vrijheid van religie. Als een religieuze dag op een werkdag valt, kunnen werknemers hiervoor verlof aanvragen. Hoewel er in Nederland geen wettelijke verplichting bestaat om specifieke aanpassingen te maken voor religieuze feestdagen, kun je er als werkgever voor kiezen om werknemers de mogelijkheid te bieden om officiële feestdagen te ruilen voor dagen die aansluiten bij hun religie. Sommige cao’s bieden deze mogelijkheid. Andere cao’s bieden een diversiteitsdag, waarmee werknemers een feestdag naar keuze kunnen opnemen.  

Als werkgever is het van belang om te bedenken en vast te leggen hoeveel dagen een werknemer mag ruilen, welke officiële feestdagen hiervoor in aanmerking komen en onder welke voorwaarden een werknemer feestdagen mag uitruilen.